D u q xitayning qara tizimlikige qarita inkas qayturdi
Source: RFA 2009-07-31

30 - Iyul, xitay j x ministirliqi qara tizimlik élan qilip, abduxélil memtimin, abdurishit ömer, roshengül telet we xeyrigül ömer qatarliq 15 neper uyghur yash üstidin tutush buyruqi chiqarghan idi. Bügün dunya uyghur qurultiyining reisi rabiye qadir muxbirimizning ziyaritini qobul qilip, xitayning mezkur qara tizimlikige inkas qayturdi.

AFP We www.legaldaily.com.cn Din élindi.
Süret, rabiye xanimning 30 - Iyul yapon xelqige sin - Alghu arqiliq söz qilghandiki körünüshi we 30 - Iyul xitay élan qilghan tutush buyruqidiki roshengül telet, xeyrigül ömer, gheni osman qatarliq 3 uyghurning süriti.

Rabiye xanim bayanatida aldi bilen, 5 ‏- Iyul namayishigha qatnashqanlarni tinchliq we erkinlikning bayraqdarliri dep qaraydighanliqini bildürdi.

Rabiye xanim bayanatida, xitayning 5 ‏- Iyul namayishni zorwanliq qollinip toqunushqa aylandurghanliqini, toqunushta ölgen her ikki terep üchün xitay hökümitining jawabkarliqqa tartilishi kéreklikini yene bir qétim tekitlep ötti.

Rabiye xanim sözide, xitay heqiqeten bir qanun döliti bolsa, bügün namayishchilar üstidin emes, namayishni qanliq basturghan we téchliq namayishni toqunushqa aylandurghan hökümet emeldarliri yeni wang léchüen bilen nur bekri üstide tutush buyruqi chiqirish kéreklikini eskertti.

Rabiye xanim bayanatida, qara tizimliktiki resim we özi igiligen ehwallargha asasen, tutush buyruqidiki kishilerning tutqun qilinghan hetta öltürülgen bolushi mumkinlikini bildürdi we xitayni mezkur weqeni bir terep qilishta xelqara jamaetning közini boyash oyunini toxtitishqa chaqirdi.

Rabiye xanim sözide yene, xitay hökümitining weqede ölgenler we tutqun qilinghanlarning sani we nöwettiki ehwalini yoshuruwatqanliqini bildürdi؛ buning pakiti süpitide bügünge qeder birer musteqil tekshürüsh guruppisining mezkur weqe heqqide tekshürüsh élip baralmighanliqini körsetti. Rabiye xanim hazirqi ehwalda xitay terep élan qilghan her qandaq melumatqa we her qandaq bahagha ishinishke bolmaydighanliqini, chünki xitay hökümitining 5 - Iyul weqesidiki jawabkar terep ikenlikini bildürdi.

Rabiye xanim sözide, xitayda edliye séstimisining musteqil emeslikini, shunga 5 ‏- Iyul weqesi heqqide xitay sotining adil höküm chiqirishining mumkin emeslikini, shunga xelqara jamaetni, 5 ‏- Iyul weqesi tutqunlirining adil bir terep qilinishi üchün, jümlidin, ölüm jazalirining aldini élish üchün choqum jiddiy we emeliy heriketke ötüshke chaqirdi.

Rabiye xanim sözide, xitay hökümitige xitap qilip, xitay hökümitini heqiqeten muqimliq we tinchliqni xalisa, xitay we uyghurdin ibaret ikki millet arisigha üsti-Üstilep öch - Adawet uruqi chachmasliqqa, buning üchün 5 ‏- Iyul weqesige qatnashqanlarni qattiq jazalash niyitidin waz kéchishke chaqirdi.

Rabiye xanim sözining axirida, sherqi türkistan xelqini özlirining tinchliq we erkinlik bayraqdarlirigha ige chiqishqa, yeni 5 ‏- Iyul namayishigha qatnashqanlar arisida aman qalghan we möküp yürgenler bolsa ulargha yardem qilishqa,ularni qanat astigha élishqa chaqirdi.

Jüme küni yene, dunya uyghur qurultiyi ichki ishlar bölümining mesuli ilshat hesenjan ependimu radiomizgha söz qilip, sherqi türkistan xelqining weqede ölgen we tutqun qilinghanlarning aile - Tawabatigha yardem qilishini we weqege alaqidar uchurlarni dunya uyghur qurultiyigha yetküzushini telep qildi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

DUQ, rehberliri bilen söhbet !(Video) 2009-07-24söhbet

Dunya Uyghur Qurultiyi: Wetinimizdiki Qanliq qirghinchiliq heqqide Bayanat
Sunday, July 05, 2009

Source: DUQ

Xitay komunist hökümétining irqiy ayrimichiliq siyasiti, milliy kemsitish siyasiti we Assimilatsiye siyasitining netijiside, Xitayning Guangdung ölkisige mejburi yötkep bérilghan 800 yashUyghur ishchilar 6 – ayning 26 – küni 10 mingdin arturq Xitay helqining qanliq qirghinchiliqigha uchrap, 60 ge yeqin Uyghur ishchi öltürulgen, yuzdin artuq kishi eghir yaridarlanghan idi.

Bügün 7 – ayning 5 – küni, Guangdongda yuz Bergen qanliq weqege, hitayning 60 yilliq mustemlike siyasitige we Xitay hökümétining xilmu-hil irqiy qirghinchiliqlirigha naraziliq bildürüsh yüzsidin, Ürümchining ayrim –ayrim 4 rayunida toplam bolup, 10minge yeqin Uyghur xelqi ténichliq sheklide naraziliq namayishi uyushturghan idi. Emma bu namayish Bironiwéklar, Aptomat, yash aqquzush bombisi we resmi qirghuchi qorallar bilen qanliq basturuldi.

Dunya Uyghur Qurultiyi ning wetendin biwaste alghan melumatlirigha asaslanghanda, hazirgha qeder ölgen Uyghurlarning sani necce ondin éship ketken. Yaridarlarning sanining hésawi yoq. Ölgüchiler arisida nariside balilar we qiz – ayallar xéli zor salmaqni igileydu!

Échinishliq bolghini shuki, Ürümchining Xelq meydani, jenubiy qowuq, Rabiye qadir soda sariyi etrapi, Yen´en yoli we chine – qacha zawuti aldida élip bérilghan bu namayishlar birdek halda qanliq basturulghan. Namayishchilar bironiwéklar bilen yanchip öltürülgen, saqchi – eskerler teripidin étip öltürülgen, urup öltürülgen….

Alghan melumatlirimizgha köre, hazirgha qeder necce yuzligen Uyghurlar qolgha élinghan hem qolgha elish, olturush uzliksiz dawamlishiwatidu. Hitay hokumiti buyruqsiz oq ciqirish hoqoqigha ege sahcilarning sanini ashuruwatidu.

Pütün Sherqiy Türkistan teweside herbiy halet yürgüzülgen bolup, keng kölemlik tutqun qilishlar dawam qilmaqta. Sherqiy Turkistanining Aksu we Qaramay shehridemu 7-ayning 5-kuni kechte xelqning tinchlik bilen namayish qilghanliqi melum bolmaqta. Qeshqerde kötürülgen namayishning aqiwéti heqqide hazirche éniq melumatimiz yoq.

Biz Dunya Uyghur Qurultiyi namidin Barliq démokratik döletler hökümetliri we xelqi, barliq kishilik hoquq teshkilatlirining jiddiy heriketke kélip, Xitay armiyisi, yandarmiliri teripidin qanliq qirghinchiliqqa uchrawatqan Uyghur millitini qutquzup qélishini murajiet qilimiz! BDT we NATO qisimlirining arilishishini, Sherqiy Türkistangha tekshürüsh ömiki kirgüzüp, ténichliq tertip saqlishini, mesilige estayidil muamilede bolup, ige – chaqisiz qéliwatqan bir milletni qanliq qirghinchiliq astidin qutuldurup chiqishini soraymiz.

Dunya Uyghur Qurultiyi

2009-yili 7-ayning 4-kuni

D u q heyitining gérmaniye parlaméntida élip barghan uchrishishliridin ariyeler
Muxbirimiz erkin tarim xewiri

Source: Erkin Asia Radiosi (RFA)

2008-04-25

Dunya uyghur qurultiyi, wakaletsiz milletler teshkilati we amérikining démokratiyini ilgiri sürüsh fondi birlikte teshkilligen 2 - Nöwetlik uyghur rehberlirini démokratiye we insan hoquqliri boyiche terbiyilesh kursining kün tertipige asasen 2008 yili 4 ayning 23 - Küni gérmaniyining paytexti bérlin shehiridiki tarixi meydandiki brandenburger derwazisining aldida namayish ötküzüldi.

Photo: RFA
Gérmaniye parlaménti insan heqliri we insanperwerlik yardem komitéti ezaliridin rainer buschér ependi we angélika graf xanimlar d u q wekillirini kütüwaldi.

Namayish bashlashtin burun dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim, muawin reisi esqerjan, d u q bash katipi dolqun eysa, xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati bashliqi uliu delius qatarliq kishiler yawrupa parlaméntining gérmaniyide turushluq mesuli délik yérring xanim bilen körüshti. Heyet uninggha uyghurlarning hazirqi weziyiti heqqide bir doklat sunghandin bashqa, uyghurlarning hazirqi ehwali heqqide melumat berdi.

Délik yérring xanim uyghur mesilisidin xewerdar ikenlikini emma ehwalning bu qeder wehimilik ikenlikidin xewiri yoqliqini dep ötti. Namayish axirlashqandin kéyin d u q heyitini gérmaniye yéshillar partiyisi bashliqi klaudia roth xanim qobul qildi. Kursantlar bolsa gérmaniye parlaméntigha ziyaret élip bardi.

Bu ziyaretning axirida amérika, kanada, awstraliye we ottura asya türkiy jumhuriyetliridin bolup 13 dölettin kelgen uyghur we xelqaraliq
girmanye-parlnt-ezaliri-200

Rabiye Qadir  xanim wekillerge sözde.
Kishilik hoquq teshkilatliri mesulliri, kishilik hoquqini qoghdash qanuni boyiche mutexessislerdin terkip tapqan 60 kishilik heyitini gérmaniye parlaménti insan heqliri we insanperwerlik yardem komitéti ezaliridin rainer buschér ependi we angélika graf xanimlar parlamént binasining ichidiki bir yighin zalida kütüwaldi. Ular aldi bilen gérmaniye parlaménti insan heqliri we insanperwerlik komitéti heqqide qisqiche melumat bergendin kéyin, sherqiy türkistan mesilisi heqqide toxtaldi. Kéyin uyghur milli herikitining rehbiri, dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim uyghurlarning hazirqi weziyiti we uyghurlarning gérman hökümitige bolghan telepliri üstide toxtalghandin kéyin, dunyaning herqaysi jayliridin kelgen uyghur kursantlar ulardin soallarni soridi.

Bu paaliyet axirlashqandin kéyin bu komitétning bashliqi holger haibax rabiye qadir xanim bashchiliqidiki d u q heyitini ayrim qobul qildi. Bu uchrishishlarda nuqtiliq halda xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan bésim siyasetliri, yawrupa döletlirining sherqiy türkistan mesilisigimu köngül bolushi kérekliki, sherqiy türkistanda nurghun bigunah ademlerning türmige tashlanghanliqini, rabiye qadir xanimning ikki oghlining derhal qoyup bérilishi kérekliki, olimpikni bahane qilip turup xitaylarning uyghurlarni basturuwatqanliqi dégenge oxshash mesililer muzakire qilindi. D u q heyiti amérika soti teripidin bigunah ikenlikini éniqlanghan guantanamodiki uyghurlarni yawrupa döletlirining élishi kéreklikimu tekitlendi.

Yuqiridiki ulinishtin, gérmaniye parlaménti insan heqliri we insanperwerlik yardem komitéti ezaliri bilen élip bérilghan uchrishish heqqide muxbirimiz erkin tarimning neq meydandin alghan melumatidin ariyeler anglaysiler.

D u q uyghur rehberlirini terbiyilesh kursining 2 ‏- Qétimliq programmisi üchün teyyarliq körmekte
2008.04.01

Source :RFA

Merkizi amérikidiki démokratiyini ilgiri sürüsh fondi jemiyitining maddiy jehette qollishi netijiside, dunya uyghur qurultiyi , uyghur rehberlerni xelqara qanun we démokratiye buyiche terbiyilesh kursining 2 ‏- Qétimliq programmisini pat arida gérmaniyining paytexti bérlinda ötküzüsh üchün teyyarliq körmekte.

Ötken yili échilghan birinchi qétimliq kurs mueyyen netijilerni qolgha keltürüp, bolupmu uyghur rehberlirini xelqara qanun , diplomatiye , démokratiye, kishilik hoquq shuningdek birleshken döletler teshkilatining xizmet prinsipliri saheliri buyiche etrapliq melumatlargha ige qilish bilen birge, uyghur rehberlirini xelqara sot mehkimisi, xelqara adalet sariyi, yawrupa parlaménti qatarliq orunlarni ziyaret qilish pursitige ige qilghan idi.

Biz ikkinchi qétimliq kursining xizmet teyyarliqliri we bashqa munasiwetlik mesililer heqqide radio anglighuchilargha aldin uchur bérish üchün, d u q ning bash katipi dolqun eysa ependini ziyaret qilishni muwapiq körduq.

Yuqiridiki ulinishtin, muxbirimiz eqidening bu heqte élip bérilghan söhbetning emily jeryanini anglitimiz.

Dunya Uyghur Qurultiyi Xitayning Töhmitige Inkas Qayturdi (2008.03.10)

Source: DUQ
Dunya Uyghur Qurultiyi bayanat elan qilip xitayning ayrupilan weqesini sewep qilip qilghan töhmitige inkas qayturdi.

Qurultiyimiz bayanatchisi Dilshat ependi Merkizi axbarat agentliqi muxbirining ziyaritini qobul qilghanda munularni otturigha qoydi: Uyghurlarning Olimpik tenheriket yighinining bei jingda otkuzulishige qarshi turushi peqet Xitay hokumitining Olimpik tenheriket yighinini utkuzushni iltimas qilghanda kishilik hoquq xatirisini yaxshilash toghrisidiki wedisige emel qilmighanliqida. Shuni eskertip utush kerekki, Uyghurlar Olimpik rohigha hormet qilidu, we Olompik tenheriket yighinigha buzghunchiliq qilidighan  herketler bilen hergiz shughullanmaydu.

U yene munularni otturugha qoydi: „ Xitay dairlirining awiatsiye awariyesi peyda qilish arqiliq,Olimpik tenheriket yighinigha buzghunchiliq qilmaqchi“ dep Uyghurlargha bohtan chaplishida asassiz siyasi gherizi bolup, Olimpik tenheriket yighinigha az qalghan bu xil nazuk peytte, alahide sezgur mesile peyda qilip,xelqara jemiette Uyghurlarni yalghuz qaldurup, Uyghurlarning siyasi paaliyetlirige zerbe berishtin ibaret.

Aptonoum rayunning qochaq reisi Nurbekrining Axbarat wastilirigha bayan qilishiche, Jenubi awiatsiye shirkitining bir ayrupilani 7- Mart kuni Urumchidin Beijinggha qarap uchqan. Ayrupilan koturulup ikki saettin keyin bir uyghurning ayrupilan bulash weqesi seweplik jiddiy Lan ju aydurumigha qonghan.Bashqa alahide ehwal, yarilinish korulmigen, ayrupilan bulighuchini ayrupilan xizmetchiliri boysundurghan.

Aptonum rayunluq partkomning sekritari Wang le chuen :“ mana bu Shinjang musteqilchilirining Beijing olimpik tenheriket yjghinigha qilghan buzghunchiliqi , emma ularning kuchi cheklik“dep biljirlighan.

Dunya Uyghur Qurultiyi Neshiryat Teshwiqat Merkizi

2008.03.10

Dunya Uyghur Qurultiyi Bayanat elan qilip Xelqara olimpok komutetigha Murajet qildi. (2008.03.10)
Source: DUQ
Dunya Uyghur Qurultiyi bugun bayanat elan qilip Xelqara olimpik komutetining Xitay hokumitige Uyghurlarning mediniyitige hormet qilip uyghur mediniyitini saqlap qelishqa heydekchilik qilishni murajet qildi.

Bayanatta mundaq korsutildi: Xitay hokumiti Uyghurlarni assimilatsiye qilish qedimini tezlitish uchun yene 1.7Milyart yuen ajritip Sherqiyturkistandiki uyghur maaripini xitaylashturushni ishqa ashurushni yeqinda yene  elan qildi. Xitay dairliri 3 yildin 5 yilghiche Sherqiyturkistandiki balilar baghchisi maaripining xitaylishish nisbitini 85% yetkuzushni pilanlighan.

Bayanatta mundep korsutildi:Xitay hokumiti peqet qeghez yuzidila Uyghur medini –miraslirini qoghdap uyghurlarning orp-adetlirige hormet qilimiz dep qoyidu xalas.Emiliyette bolsa Sherqiy turkistanda hazir Uyghur tilining qollunishi emeldin qaldurulmaqta.Mana bu Uyghur tilining dawamlishshi, kelgusidiki tereqqiyatigha pilanliq , meqsetlik halda buzghunchiliq qilghanliq we axirqi hisapta uyghur tilini yoq qilishtin ibaret.

Dunya Uyghur Qurultiyi Uyghur milliti, uyghur mediniyitining xitaylashturulup yoqulushqa yuzlinishtek ehwal astida, Xelqara olimpik komuteti qolqoshturup qarap turmasliqi kerekdep qaraydu.Chunki olimpik nizamnamisining rohi olimpik tenherikitining emili mezmuni we mahiyiti.yene kelip olimpik mediniyitide her xil oxshashmighan mediniyetlerning barawer, teng derijide mewjut bolup turushi, oz-ara qoghdulushi,kop tereplimilik bolushi alahide tekitlengen.

Dunya Uyghur Qurultiyi xitayning bir milletni entnik jehettin yoqutushqa qarap turmastin belki Xelqara olimpik komuteti bolush supiti bilen tezdin  herketke kelip, Xitay hokumitige qarita unumluk tedbir qollunishqa murajet qildi.

Dunya Uyghur Qurultiyi Neshiryat Teshwiqat Merkizi

2008.03.10

D u q xitayning ikki qurultiyini milletlerning “öz teqdirini özi belgilesh hoquqi” mesilisini muzakire qilishqa chaqirdi
2008.03.03
Source: RFA
3- Mart düshenbe küni, dunya uyghur qurultiyi bayanat élan qilip xitay memliketlik siyasiy kéngishi we memliketlik xelq qurultiyini milletlerning “öz teqdirini özi belgilesh hoquqi” mesilisi toghrisida mexsus muzakire layihisi tüzüp, qarap chiqip, munasiwetlik qararlarni belgileshke chaqirdi.

Dunya uyghur qurultiyi yene, mezkur ikki qurultayni, uyghur élining atalmish “shinjang” dégen namni “sherqi türkistan” dep özgertip békitip bérishke chaqirdi.

Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit radiomizgha bergen ziyaritide, birleshken döletler teshkilatining nizamnamiside “barche milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoquqi bar” dep belgilengenlikini bildürdi we: ” milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoquqi, kishilik hoquqning ayrilmas bir terkibi qismi hemde milliy mesililerni hel qilishning eng démokratik usuli” dédi

U yene, xitayning birleshken döletler teshkilatigha daimiy eza dölet bolush süpiti bilen, b d t ning nizamnamilirigha emel qilip, uyghur xelqige öz teqdirini özi belgilesh hoquqi bérishi kérek ikenlikini hemde olimpik sahibxanliqini élish aldida “kishilik hoquqni yaxshilaymiz” dep bergen wedisini aqlishi kéreklikini körsetti.

Dunya uyghur qurultiyining bu bayanati teywen merkiziy axbarat agéntliqi, we amérikidiki bir qisim xitay tilidiki gézitlerde orun aldi. (Jüme)